VHSO - Ngày 9/11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là dịp tôn vinh Hiến pháp, pháp luật, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật trong toàn xã hội. Năm 2026, Ngày Pháp luật Việt Nam càng có ý nghĩa đặc biệt khi gắn với kỷ niệm 80 năm Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (09/11/1946 - 09/11/2026). Đây là dấu mốc quan trọng trong lịch sử lập hiến, khẳng định những giá trị nền tảng về dân chủ, quyền công dân và tổ chức nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

Hiến pháp Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử - kết tinh ý chí, khát vọng của dân tộc, đồng hành cùng hành trình xây dựng và phát triển đất nước.

Dấu mốc lịch sử của nền lập hiến Việt Nam

Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với quyền làm chủ của Nhân dân. Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 03/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định nhiệm vụ xây dựng Hiến pháp là một trong những công việc cấp bách nhằm đặt nền móng pháp lý cho chế độ mới. Ngày 9/11/1946, Quốc hội khóa I chính thức thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sự kiện này đánh dấu bước phát triển quan trọng của lịch sử lập hiến Việt Nam, thể hiện khát vọng xây dựng một nhà nước độc lập, dân chủ, trong đó quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, các quyền tự do dân chủ được tôn trọng và bảo đảm.

Hiến pháp năm 1946 được đánh giá là bản hiến pháp dân chủ, tiến bộ. Ảnh tư liệu

Hiến pháp năm 1946 gồm lời nói đầu và 7 chương với 70 điều, thể hiện tư tưởng lập hiến tiến bộ, đề cao tinh thần đoàn kết toàn dân, bình đẳng và các quyền tự do dân chủ. Những giá trị ấy không chỉ có ý nghĩa trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trong quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và phát triển Nhà nước pháp quyền Việt Nam. Trải qua 80 năm, đất nước đã có nhiều thay đổi và phát triển, hệ thống Hiến pháp từng bước được bổ sung, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng. Tuy nhiên, những tư tưởng nền tảng về quyền làm chủ của Nhân dân, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân vẫn là những giá trị có ý nghĩa xuyên suốt trong tiến trình lập hiến của nước ta.

Nghị quyết ngày 9/11/1946 ủy nhiệm Chính phủ và Ban thường trực Quốc hội thi hành Hiến pháp. Ảnh tư liệu

Tôn vinh Hiến pháp, đề cao ý thức chấp hành pháp luật

Xuất phát từ ý nghĩa lịch sử của ngày 9/11/1946, ngày 9/11 hằng năm được lựa chọn là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, được quy định tại Điều 8 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 và triển khai thực hiện từ năm 2013. Ngày Pháp luật Việt Nam không chỉ là dịp nhắc nhớ về dấu mốc quan trọng của nền lập hiến nước nhà mà còn khẳng định vị trí, vai trò của Hiến pháp và pháp luật trong tổ chức, quản lý nhà nước cũng như trong mọi mặt của đời sống xã hội. Thông qua các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, Ngày Pháp luật góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tự giác tuân thủ và trách nhiệm bảo vệ pháp luật của mỗi cá nhân, tổ chức. Qua đó, từng bước hình thành thói quen ứng xử theo pháp luật, xây dựng môi trường sống có kỷ cương, công bằng, dân chủ và văn minh. Tinh thần thượng tôn pháp luật không chỉ được thể hiện ở việc chấp hành nghiêm các quy định mà còn ở ý thức tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, sự chủ động tìm hiểu pháp luật và hành động đúng chuẩn mực trong học tập, lao động, công tác cũng như trong đời sống hằng ngày. Vì vậy, ý nghĩa của Ngày Pháp luật Việt Nam không giới hạn trong ngày 9/11 mà cần được lan tỏa thường xuyên, liên tục, trở thành ý thức tự giác và nền tảng văn hóa ứng xử của mỗi người dân.

Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Quốc hội thành lập sau Tổng tuyển cử, ngày 6/1/1946. Ảnh tư liệu. 

Tuổi trẻ và trách nhiệm xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

Trong môi trường giáo dục đại học, việc nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống và trách nhiệm công dân của sinh viên. Đây không chỉ là yêu cầu trong học tập, rèn luyện mà còn là hành trang cần thiết để người học tự tin tham gia đời sống xã hội, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước. Đối với sinh viên Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh, tinh thần thượng tôn pháp luật cần được thể hiện bằng những hành động cụ thể: chủ động tìm hiểu các quy định của pháp luật; chấp hành nội quy, quy chế của Nhà trường; ứng xử văn minh, tôn trọng sự khác biệt; có trách nhiệm với lời nói và hành vi của mình; sử dụng mạng xã hội có văn hóa, tuân thủ pháp luật và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mỗi sinh viên cần nâng cao ý thức bảo vệ thông tin cá nhân, tôn trọng quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ, ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng và chủ động nhận diện, phòng tránh những hành vi vi phạm pháp luật. Đó cũng là những biểu hiện thiết thực của một thế hệ công dân trẻ năng động, có tri thức, có trách nhiệm và biết sống, học tập, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.

Viên chức, người lao động Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh tham dự Hội nghị Tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2023.

Kỷ niệm 80 năm Hiến pháp đầu tiên của Việt Nam gắn với Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên, viên chức, người lao động và học viên, sinh viên nhìn nhận sâu sắc hơn về giá trị của Hiến pháp, pháp luật trong đời sống; đồng thời nâng cao trách nhiệm của bản thân trong việc xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, văn minh, nhân văn. Tôn trọng Hiến pháp và pháp luật không chỉ là nghĩa vụ của mỗi công dân mà còn là biểu hiện của ý thức, trách nhiệm và văn hóa sống. Từ nhận thức đến hành động, từ mỗi cá nhân đến cộng đồng, việc chủ động tìm hiểu, tự giác chấp hành và tích cực lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật sẽ góp phần xây dựng xã hội kỷ cương, tiến bộ, công bằng, văn minh, vì sự phát triển bền vững của đất nước.

Hoàng Hải
BBT Website Trường Đại học Văn hóa TP.HCM